دفاع روی تور والیبال (بلاک)

آموزش دفاع روی تور والیبال

در آموزش دفاع روی تور والیبال، نقطه شروع یک وضعیت آماده متحرک است. پاها کمی باز، زانوها نرم، وزن روی بخش جلویی کف پا و دست‌ها نزدیک ارتفاع شانه قرار می‌گیرند. بدن نباید آن‌قدر پایین باشد که حرکت جانبی کند شود و نباید آن‌قدر صاف بایستید که برای پرش مجبور شوید دوباره بدن را پایین ببرید.

آموزش دفاع روی تور را با این توالی ساده شروع کنید:

1. حدود یک قدم از تور فاصله مناسب بگیرید؛ نه آن‌قدر نزدیک که هنگام بالا رفتن به تور بخورید و نه آن‌قدر دور که دست‌ها فقط عمودی بالا بروند.
2. دست‌ها را جلوی شانه‌ها نگه دارید، کف دست‌ها رو به تور و انگشت‌ها باز اما محکم باشند.
3. ابتدا پاسور را بخوانید و جهت تقریبی پاس را تشخیص دهید.
4. بلافاصله نگاه را به مهاجم منتقل کنید؛ مسیر نزدیک‌شدن، شانه ضربه‌زننده و فاصله توپ از بدن مهاجم را ببینید.
5. با قدم مناسب جلوی مسیر حمله برسید و پیش از پرش تعادل افقی را متوقف کنید.
6. عمودی بپرید، شانه‌ها را رو به تور نگه دارید و دست‌ها را تا حد امن به سمت زمین حریف نفوذ دهید.
7. بعد از عبور توپ یا تماس، دست‌ها را دیر جمع نکنید، روی هر دو پا متعادل فرود بیایید و برای حرکت بعدی آماده شوید.

در آموزش نحوه صحیح دفاع روی تور والیبال، هدف این نیست که از همان جلسه اول هر توپ را ببندید. ابتدا باید یاد بگیرید بدون برخورد با تور، بدون حرکت اضافه در هوا و بدون بازشدن شکاف بین دست‌ها، جلوی مهاجم قرار بگیرید. اگر مسیر حرکت و زمان‌بندی تمیز باشد، ارتفاع و سرعت بعداً اضافه می‌شوند.

هنر دفاع روی تور از اینجا شروع می‌شود که بدانید چه زمانی باید کامل روی توپ بروید و چه زمانی فقط بخشی از زمین را ببندید. هنر دفاع روی تور در والیبال یعنی بلاک و دفاع عقب زمین یک سیستم واحد باشند؛ اگر بلاکر خط را می‌بندد، مدافعان باید بدانند کدام فضای دیگر مسئولیت آنهاست.

قانون هم بخشی از تکنیک است. فقط بازیکن ردیف جلو می‌تواند بلاک کامل انجام دهد. دست‌ها می‌توانند بعد از حمله حریف از صفحه تور عبور کنند، اما بلاکر نباید پیش از ضربه حمله حریف توپ را در فضای حریف لمس کند. بلاک سرویس حریف هم مجاز نیست. تماس بلاک در والیبال سالنی جزو سه ضرب تیم حساب نمی‌شود، بنابراین بعد از تماس بلاک تیم هنوز سه ضرب برای برگرداندن توپ دارد.

وضعیت آماده و خواندن مهاجم

تکنیک دفاع روی تور قبل از پرش ساخته می‌شود. اگر دیر تشخیص دهید توپ کجا می‌رود، حتی پرش بلند هم معمولاً فقط دست‌ها را کنار توپ می‌رساند. خواندن خوب سه مرحله دارد: پاس، مهاجم و لحظه ضربه.

اول پاسور را ببینید. موقعیت بدن، ارتفاع توپ دریافتی و مسیر دست‌های پاسور سرنخ می‌دهند که توپ به کدام ناحیه خواهد رفت. بعد از خروج توپ از دست پاسور، سریع نگاه را به مهاجم ببرید. تعداد قدم‌ها، سرعت نزدیک‌شدن، جهت شانه‌ها و محل توپ نسبت به شانه ضربه‌زننده اطلاعات بیشتری از نگاه‌کردن صرف به توپ می‌دهند.

تکنیک های پایه دفاع روی تور را می‌توان با چهار سؤال تمرین کرد:

• پاس به کدام مهاجم می‌رود؟
• توپ نزدیک تور است یا از تور فاصله دارد؟
• مهاجم برای خط آماده‌تر است یا قطر؟
• زمان پرش مهاجم نسبت به شما زودتر است یا دیرتر؟

یک تمرین ساده برای خواندن این است که بدون پرش، سه مهاجم در نقاط مختلف فقط نزدیک‌شدن به توپ را اجرا کنند و پاسور هر بار یکی را انتخاب کند. بلاکر باید با اولین نشانه معتبر جهت حرکت را انتخاب کند. سپس همین تمرین با پرش بدون توپ، بعد با حمله کنترل‌شده و در نهایت با حمله واقعی انجام شود.

عنوان تمرینی تکنیک های انفرادی والیبال (7) - دفاع روی تور را می‌توانید به یک جلسه فردی تبدیل کنید: سه ست وضعیت آماده، سه ست حرکت کوتاه کنار تور، سه ست پرش بدون توپ و سه ست پرش در برابر حمله کنترل‌شده. این ترتیب باعث می‌شود یادگیری بلاک فقط وابسته به حضور سه یا چهار هم‌تیمی نباشد.

اگر پاس از تور خیلی دور باشد، مهاجم گزینه‌های تهاجمی کمتری دارد و بلاکر می‌تواند تصمیم محافظه‌کارانه‌تری بگیرد. اگر پاس بسیار نزدیک تور باشد، عجله برای دست‌بردن زودهنگام خطر تداخل با بازی قانونی حریف را بالا می‌برد. صبر کنید مهاجم حمله‌اش را اجرا کند و بعد فضای بالای تور را ببندید.

آموزش پای دفاع (کراس) روی تور

آموزش پای دفاع (کراس) روی تور برای زمانی مهم است که فاصله حرکت از یک قدم ساده بیشتر می‌شود. هدف از کراس این نیست که پاها را بی‌قاعده روی هم بیندازید؛ باید با سرعت جابه‌جا شوید و در انتهای حرکت دوباره پایه‌ای بسازید که از آن بتوانید عمودی بپرید.

برای حرکت متوسط به راست:

1. با پای راست یک قدم جهت‌دار بردارید.
2. پای چپ را از جلوی بدن عبور دهید و مسافت اصلی را پوشش دهید.
3. پای راست را دوباره کنار پای چپ ببندید تا هر دو پا زیر بدن قرار گیرند.
4. سرعت افقی را کنترل کنید و از پایه متعادل بپرید.

برای سمت چپ، ترتیب را معکوس کنید. اگر در پایان هنوز بدن به پهلو در حال حرکت باشد، پرش کج می‌شود و دست‌ها کنار مهاجم قرار می‌گیرند. USA Volleyball برای بلاکرها روی همین اصل تأکید دارد: پاها باید انرژی حرکت جانبی را مهار کنند تا پرش تا حد ممکن مستقیم و کنترل‌شده باشد.

در فاصله خیلی کوتاه، قدم کناربه‌کنار می‌تواند سریع‌تر و ساده‌تر باشد. در فاصله متوسط یا بلند، حرکت کراس یا الگوی مشابه آن معمولاً پوشش بیشتری می‌دهد. انتخاب الگو به سرعت حمله، فاصله و نقش بازیکن بستگی دارد؛ یک الگوی ثابت را برای همه توپ‌ها اجباری نکنید.

برای پيشرفت در دفاع روي تور یک خط سه‌متری کنار تور مشخص کنید. ابتدا بدون پرش از مرکز به دو طرف بروید و در نقطه هدف توقف کامل داشته باشید. سپس همان مسیر را با پرش اضافه کنید. در مرحله بعد مربی مقصد را بعد از شروع حرکت اعلام کند تا بازیکن مجبور به واکنش واقعی شود.

تمرين و اموزش دفاع تك نفره را می‌توان با سه مخروط انجام داد: مرکز، چپ و راست. بازیکن از مرکز شروع می‌کند، مربی مقصد را نشان می‌دهد، بازیکن جابه‌جا می‌شود، پایه را می‌بندد، بلاک می‌کند و به مرکز برمی‌گردد. کیفیت توقف قبل از پرش مهم‌تر از سرعت خام حرکت است.

پرش دفاع روی تور و زمان‌بندی بلاک

پرش دفاع روی تور باید با ضربه مهاجم هماهنگ باشد. زود پریدن باعث می‌شود هنگام تماس توپ در حال پایین‌آمدن باشید؛ دیر پریدن باعث می‌شود توپ قبل از کامل‌شدن دست‌ها از بلاک عبور کند. زمان درست به ارتفاع پرش مهاجم، سرعت پاس و فاصله توپ از تور بستگی دارد.

برای مهاجم با پاس بلند، بلاکر زمان بیشتری برای رسیدن و تنظیم دارد. برای حمله سریع وسط، فرصت بسیار کمتر است و خواندن پاسور اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. به همین دلیل یک شمارش ثابت مثل «همیشه وقتی مهاجم قدم آخر را زد بپر» برای همه حمله‌ها دقیق نیست.

تمرین زمان‌بندی را مرحله‌ای انجام دهید:

• مهاجم فقط پرش کند و ضربه نزند؛ بلاکر تلاش کند اوج خودش را با نقطه ضربه فرضی هماهنگ کند.
• مهاجم با توپ پرتاب‌شده آرام حمله کند؛ بلاکر تماس را بخواند.
• پاس واقعی اضافه شود ولی مهاجم با نصف قدرت بزند.
• در پایان حمله آزاد شود و بلاکر باید با خواندن واقعی تصمیم بگیرد.

در لحظه پرش، زانو و مچ پا نیرو تولید می‌کنند و دست‌ها هم‌زمان بالا می‌روند. پرتاب بزرگ دست‌ها از پایین لازم نیست؛ این کار می‌تواند زمان را عقب بیندازد و احتمال تماس با تور را بیشتر کند. دست‌ها از وضعیت آماده بالا می‌روند و در اوج، به‌جای صرفاً «بلندتر شدن»، باید فضای مفید روی تور را ببندند.

برای چند سؤال درباره تکنیک دفاع روی تور در ورزش والیبال از خودتان بعد از هر پنج تکرار بپرسید: آیا دیر حرکت کردم یا دیر پریدم؟ آیا توپ از بالای دست‌ها رد شد یا از کنار آنها؟ آیا بدنم به سمت حرکت رانده شد؟ آیا بعد از فرود آماده ادامه رالی بودم؟ این سؤال‌ها علت خطا را دقیق‌تر از جمله کلی «بلاک من بد بود» نشان می‌دهند.

وضعیت دست‌ها و نفوذ روی تور

دست‌ها آخرین بخش زنجیره‌اند، اما باید از ابتدا آماده باشند. انگشت‌ها باز، مچ‌ها محکم و دو دست به‌اندازه‌ای نزدیک باشند که شکاف بزرگ بین آنها ایجاد نشود. شست‌ها نباید طوری به هم نزدیک شوند که با برخورد شدید توپ خطر آسیب ایجاد شود؛ دست‌ها باید مستقل اما هماهنگ باشند.

فقط بالا بردن دست‌ها کافی نیست. FIVB در آموزش بلاک روی «نفوذ» تأکید می‌کند: دست‌ها باید در زمان مناسب از صفحه عمودی تور عبور کنند و فضای بالای زمین حریف را ببندند. هدف این نیست که بدن به تور بچسبد؛ باید فاصله‌ای داشته باشید که بتوانید دست‌ها را روی تور ببرید بدون اینکه سینه یا ساعد به تور برخورد کند.

جهت کف دست‌ها باید توپ را به محدوده قابل‌قبول برگرداند. اگر دست بیرونی باز شود، توپ می‌تواند به بیرون منحرف شود. اگر هر دو مچ شل باشند، توپ به‌راحتی از روی دست‌ها منحرف می‌شود. دست‌ها را مثل یک سطح کنترل‌شده بسازید و بعد بر اساس مسیر مهاجم زاویه بدهید.

اگر مهاجم بیرون آنتن یا خیلی دور از تور حمله می‌کند، نفوذ حداکثری همیشه بهترین انتخاب نیست. گاهی نگه‌داشتن دست‌ها در موقعیت امن‌تر، احتمال استفاده مهاجم از دست بلاکر و فرستادن توپ به اوت را کم می‌کند. پس «تا جای ممکن دست‌ها را جلو ببر» یک دستور مطلق نیست؛ موقعیت توپ و مهاجم تعیین‌کننده‌اند.

از نظر قانون، می‌توانید دست‌ها را آن سوی تور ببرید، اما نباید قبل از ضربه حمله حریف توپ را لمس کنید. تماس با تور بین آنتن‌ها هنگام اقدام به بازی توپ هم خطاست. بنابراین فاصله، کنترل بدن و فرود بخشی از دفاع والیبال هستند، نه جزئیات فرعی.

دفاع روی تور یک نفره، دو نفره و سه نفره

دفاع روی تور یک نفره پایه یادگیری است. یک بازیکن مسئول خواندن مهاجم، رسیدن به محل مناسب و بستن بخشی از زمین است. هدف مبتدی نباید پوشاندن تمام خط و قطر با یک نفر باشد؛ یک مسئولیت واضح انتخاب کنید و آن را تمیز اجرا کنید.

در دفاع روی تور دو نفره، مهم‌ترین موضوع بستن شکاف بین دو بلاکر است. بازیکن انتهایی معمولاً موقعیت مهاجم را می‌گیرد و بلاکر دوم خودش را به او می‌رساند. شانه‌ها و دست‌ها باید مثل یک دیوار پیوسته عمل کنند. اگر یک نفر دیر برسد و دستش را با فاصله بالا ببرد، مهاجم می‌تواند توپ را از شکاف عبور دهد.

عبارت دفاع روی تور 2 نفره را می‌توانید به یک تمرین مشخص تبدیل کنید: مهاجم از منطقه کناری حمله می‌کند، بلاکر انتهایی جای خود را ثابت می‌کند و بلاکر وسط با حرکت کراس می‌رسد. امتیاز تمرین فقط وقتی حساب شود که فاصله شانه‌ها و دست‌ها بسته باشد و هر دو نفر متعادل فرود بیایند.

دفاع روی تور سه نفره زمانی به کار می‌رود که سه بازیکن ردیف جلو برای پوشش حمله مشخص به هم می‌رسند. این بلاک به زمان و هماهنگی بیشتری نیاز دارد و نباید صرفاً سه نفر کنار هم بپرند. هر بازیکن باید بداند کدام لبه بلاک را می‌بندد و مدافعان عقب زمین بر اساس این دیوار چه فضایی را پوشش می‌دهند.

در تمرین دفاع روی تور 3 نفره، ابتدا بدون مهاجم سه بازیکن از موقعیت‌های مختلف به یک نقطه همگرا شوند. بعد پاس بلند و حمله کنترل‌شده اضافه شود. اگر نفر سوم دیر می‌رسد، بهتر است بلاک دو نفره تمیز بماند تا اینکه نفر سوم در آخرین لحظه شکاف جدید بسازد.

یک بلاک گروهی وقتی کامل محسوب می‌شود که دو یا سه بازیکن نزدیک هم اقدام کنند و یکی از آنها توپ را لمس کند. در یک اقدام بلاک، تماس‌های سریع و پیوسته چند بلاکر می‌توانند رخ دهند. بعد از بلاک هم هر بازیکن، حتی همان بازیکنی که توپ را لمس کرده، می‌تواند اولین توپ بعدی را بازی کند.

دفاع روی تور نرم، مؤثر و منجر به امتیاز

همه بلاک‌ها یک نتیجه ندارند. دفاع روی تور منجر به امتیاز زمانی است که توپ بعد از تماس بلاک مستقیماً به زمین حریف برگردد یا حریف دیگر نتواند آن را ادامه دهد. این نتیجه جذاب است، اما تنها معیار کیفیت بلاک نیست.

دفاع روی تور نرم یعنی تماس بلاک سرعت حمله را کم کند و توپ به محدوده‌ای برگردد که مدافعان پشت بتوانند آن را کنترل کنند. برای این نتیجه، دست‌ها نباید از توپ فرار کنند؛ سطح تماس باید محکم بماند، اما هدف لزوماً برگشت انفجاری توپ نیست.

دفاع روی تور اثر بخش می‌تواند یکی از این سه نتیجه را بسازد:

• امتیاز مستقیم؛
• هدایت توپ به مدافع مشخص؛
• محدودکردن زاویه حمله و مجبورکردن مهاجم به زدن توپ قابل‌پیش‌بینی‌تر.

دفاع روی تور دریافت شده را هم شکست بلاک ندانید. اگر توپ بعد از تماس بلاک در زمین خودی قابل‌کنترل بماند و تیم بتواند ضدحمله بسازد، بلاک کار دفاعی ارزشمندی انجام داده است. بعد از چنین تماس‌هایی، بازیکنان باید سریع از حالت بلاک خارج شوند و برای پاس اول یا حمله بعدی آماده باشند.

دفاع روی تور غیرفعال را می‌توان در تمرین برای آموزش زاویه دست و خواندن مهاجم استفاده کرد: بلاکر پرش و دست‌گذاری را انجام می‌دهد، اما هدفش ضربه‌برگرداندن شدید نیست؛ مهاجم با توان کنترل‌شده توپ را به دست‌ها می‌زند و تیم مسیر برگشت را می‌خواند. این تمرین مرحله آموزشی است و نباید جای بلاک فعال مسابقه‌ای را بگیرد.

برای سنجش واقعی کیفیت، فقط تعداد امتیازهای مستقیم را نشمارید. نسبت تماس مفید، بستن مسیر تعیین‌شده، توپ‌های نرم‌شده و هماهنگی با دفاع عقب زمین تصویر دقیق‌تری از عملکرد بلاکر می‌دهد. تمرین با عنوان ده شیوه برای بالا بردن آمار دفاع روی تور شما می‌تواند همین معیارها را به ده مأموریت تبدیل کند: خواندن پاس، رسیدن زود، توقف افقی، دست‌های بسته، نفوذ، بستن خط، بستن قطر، بلاک نرم، بلاک گروهی و انتقال سریع بعد از فرود.

تمرین های دفاع روی تور

تمرین های دفاع روی تور باید از کنترل بدن شروع شوند و به تصمیم‌گیری واقعی برسند. این مسیر هشت‌مرحله‌ای برای بیشتر بازیکنان مناسب است:

1. وضعیت آماده و پرش عمودی بدون تور؛ 3 ست 6 تکراری.
2. پرش کنار تور بدون توپ؛ تمرکز روی فاصله ایمن و دست‌های بالا.
3. حرکت یک قدم به چپ و راست + توقف + پرش.
4. حرکت کراس دو تا سه متر + توقف + پرش.
5. بلاک مقابل مهاجم بدون توپ؛ فقط هماهنگی زمان پرش.
6. حمله آرام از پاس بلند؛ تمرکز روی خواندن و دست‌گذاری.
7. بلاک یک‌نفره در برابر انتخاب خط یا قطر مهاجم.
8. بلاک دو‌نفره با دفاع عقب زمین و امتیازدهی بر اساس تماس مفید، نه فقط امتیاز مستقیم.

برای آموزش دفاع در والیبال، یک قانون ساده بگذارید: هر بار که بلاکر به تور می‌خورد، با پای ضربدری نامتعادل فرود می‌آید یا قبل از رسیدن به محل پرش می‌کند، تکرار حساب نشود. این کار کیفیت حرکت را مهم‌تر از تعداد تکرار می‌کند.

تمرین 10 تکنیک برای بالا بردن قابلیت دفاع روی تور در والیبال را می‌توانید به ده ایستگاه تقسیم کنید: خواندن پاسور، خواندن مهاجم، شافل کوتاه، کراس، توقف، زمان‌بندی، نفوذ دست، بستن شکاف، بلاک نرم و انتقال بعد از فرود. هر ایستگاه باید یک معیار روشن داشته باشد؛ مثلاً «پنج پرش متوالی بدون رانش جانبی» یا «چهار تماس مفید از شش حمله کنترل‌شده».

اگر هدف تحلیل پیشرفته باشد، موضوع ارزیابی تغییرات مرکز فشار پا در انواع دفاع روی تور والیبالیست های حرفه ای کمک می‌کند توجه مربی را از دست‌ها به کار پا و توزیع وزن هم ببرد. برای بازیکن مبتدی لازم نیست ابزار آزمایشگاهی داشته باشید؛ از ویدئو روبه‌رو و کنار استفاده کنید و ببینید آیا وزن پیش از پرش زیر بدن جمع می‌شود یا هنوز به سمت حرکت قبلی رانده شده است.

در سطح تخصصی‌تر، تحلیل متغیرهای منتخب کینتیکی- زمانی اندام تحتانی والیبالیست های نخبه جوان حین اجرای دفاع روی تور یادآوری می‌کند که زمان تولید نیرو و توالی مفاصل پایین‌تنه در کیفیت پرش اثر دارند. کاربرد عملی برای تمرین این است که فقط ارتفاع نهایی را نبینید؛ سرعت رسیدن، زمان توقف و کیفیت فرود را هم ثبت کنید.

اشتباهات رایج در تکنیک دفاع روی تور

اشتباه‌های رایج و اصلاحشان:

• فقط توپ را نگاه می‌کنید: بعد از تشخیص مسیر پاس، نگاه را به مهاجم منتقل کنید تا نزدیک‌شدن و شانه ضربه‌زننده را بخوانید.
• خیلی زود می‌پرید: حمله‌های بلند و سریع زمان‌بندی متفاوت دارند؛ تمرین را با مهاجم‌های مختلف انجام دهید و به یک شمارش ثابت وابسته نشوید.
• هنوز در حال حرکت جانبی می‌پرید: آخرین قدم را برای مهار حرکت افقی استفاده کنید و بعد عمودی بپرید.
• دست‌ها فقط رو به بالا هستند: به‌جای صرفاً افزایش ارتفاع، در زمان مناسب دست‌ها را روی صفحه تور نفوذ دهید.
• بین دو دست شکاف بزرگ است: شانه‌ها و دست‌ها را هم‌راستا کنید و بدون چسباندن خطرناک شست‌ها، فضای میانی را کوچک کنید.
• بلاک دو نفره شکاف دارد: بلاکر دوم باید به موقعیت بلاکر انتهایی برسد؛ دو پرش جدا کنار هم یک بلاک هماهنگ نیست.
• به تور می‌خورید: فاصله شروع را کمی بیشتر کنید و پرتاب بزرگ دست از پایین را حذف کنید.
• بعد از بلاک بازی را رها می‌کنید: با هر دو پا فرود بیایید، سریع بچرخید و آماده اولین توپ بعد از بلاک یا پوشش حمله شوید.
• هر تماس را باید امتیاز مستقیم کنید: بلاک نرم و هدایت توپ به مدافعان هم نتیجه موفق است.
• با دست به توپِ حریف زود می‌رسید: نفوذ دست مجاز است، اما لمس توپ در فضای حریف پیش از ضربه حمله حریف خطاست.

برای مرور کامل انواع دفاع روی تور، از یک نفره شروع کنید، سپس دو نفره و سه نفره را اضافه کنید؛ بعد نتیجه تماس را به بلاک مستقیم، نرم و قابل‌دریافت تقسیم کنید. این ترتیب کمک می‌کند بازیکن بفهمد شکل بلاک فقط با تعداد نفرات تعریف نمی‌شود؛ هدف تماس و هماهنگی با دفاع عقب زمین هم بخشی از تصمیم است.

اگر دفاع روی تور در والیبال را از صفر یاد می‌گیرید، معیار پیشرفت این نیست که چند بار توپ را محکم برگرداندید. ابتدا باید بتوانید ده تکرار بدون تماس با تور، با جای پای متعادل و فرود کنترل‌شده انجام دهید؛ سپس در شش حمله کنترل‌شده دست‌کم چهار بار جلوی مسیر تعیین‌شده قرار بگیرید؛ در مرحله بعد بلاک دو‌نفره را بدون شکاف بسازید و در نهایت این مهارت را داخل رالی واقعی اجرا کنید.